Studiedag "Stilte, iedereen mag het horen!" - 11 mei 2007

In een tijd waarin er meer dan ooit behoefte is aan rust en onthaasting is het belangrijk om weten dat er nog plekken zijn waar je even op adem kan komen. Dikwijls worden deze plekken vergeten in het beleid omdat overlast nu eenmaal sneller om aandacht vraagt. Met de publicatie van de leidraad - Stiltegebieden in Vlaanderen - wil het departement Leefmilieu, Natuur en Energie dit stiltebeleid nieuw leven inblazen. Ook binnen andere beleidsdomeinen groeit meer en meer het besef dat stilte en rust kwaliteiten zijn waar iedereen recht op heeft en die het waard zijn om te koesteren.

Deze studiedag, gemodereerd door Jan Holderbeke (VRT), was het resultaat van een samenwerking tussen het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie (LNE) en het Interbestuurlijk Plattelandsoverleg (IPO). Samen wilden we op vrijdag 11 mei 2007 stilte en rust belichten vanuit drie verschillende beleidstakken: leefmilieu, platteland en cultuur. Hoewel de benaderingswijzen verschillend zijn, is het uiteindelijke doel gemeenschappelijk: aandacht vragen en zorg dragen voor rust en stilte. Met een mix van verschillende invalshoeken en veel praktische toepassingen hoopten we het pad te effenen voor tal van nieuwe projecten rond stilte en rust in Vlaanderen, zowel op het platteland als in de stad. De studiedag wou alle betrokken actoren - overheden en organisaties - aanmoedigen tot initiatief en samenwerking.

Uitnodiging en Antwoordkaart

terug naar boven

Programma

Openingswoord
Jan Winters, adjunct kabinetchef milieu minister Peeters
Samenwerkingsovereenkomst met mogelijkheden tot subsidiering van stiltegebieden met een kwaliteitslabel.
De Europese actieplannen met aandacht voor stille gebieden.

Stiltegebieden in Vlaanderen
Gilke Pée, Beleidsmedewerker - Departement Leefmilieu, Natuur en Energie
Samenwerking met het IPO met de kans om het stille gebieden beleid te verbreden naar andere sectoren.
Het kwaliteitslabel Stiltegebied zou lokale besturen kunnen stimuleren om zich te engageren rond stiltebeleid. Potentiële trekkers van projecten: gemeente / stad, provincie, gewest, VLM, Regionale Landschappen, toerisme, verenigingen, particulieren.

1 minuut stilte in een 24-uurs economie? Plattelandsbeleid maakt ruimte voor stilte en rust
Dirk Sturtewagen, Voorzitter IPO- themagroep Stilte en rust als collectieve waarde
Stiltegebieden scheppen de mogelijkheid om de veelzijdigheid van het thema stilte, rust en ruimte maatschappelijk aan de orde te stellen. Dat de uitwerking van stiltegebieden op dit ogenblik uitsluitend ressorteert onder het hinderbeleid van het departement Leefmilieu van de Vlaamse overheid is kenschetsend voor onze tijd. We bevinden ons in een fase van maatschappelijke ontwikkeling, waarin een toename van geluidshinder en drukte is waar te nemen. Stilte is nochtans overal in de samenleving werkzaam als een verbindende, onophoudelijk vernieuwende, helende kwaliteit, een creatieve bron die onmogelijk uitsluitend binnen een hinderbeleid kan gevat worden.
Er is nood aan een integrale waarden-exploratie rond stilte/rust: zie voorbeelden vanuit het Stiltegebied Dender-Mark (2003) en vanuit de Antwerpse Kempen (2007).
Ruimte scheppen voor stilte binnen uiteenlopende disciplines (zoals landbouw, leefmilieu, gezondheidszorg, onderwijs, landschapszorg, ruimtelijke ordening, architectuur, welzijn, kunst en cultuur, erfgoed, justitie) leidt tot andere ontwikkelingsmogelijkheden en creatieve samenwerkingen.
Plattelandsbeleid neemt het voortouw in het exploreren van stilte/rust als collectieve waarde: dit samenspel tussen verschillende disciplines en sectoren kan uitmonden in een maatschappelijk vernieuwend draagvlak voor een stilte/rustbeleid én stilte/rustbeheer ten behoeve van de toenemende vraag naar stilte/rustbeleving bij de bevolking.
Verruiming van het stilte/rust-beleid? Er werd verwezen naar internationale tendensen : Nederland (Stilte & Gezondheid, Innerlijke Ruimte ∞ Buitenruimte), Engeland (Tranquility mapping), Europa (Stilte als immaterieel erfgoed), notie van de ‘erfgoedgemeenschap’.
Lessen trekken uit pilootproject Stiltegebied Dender-Mark.
Vraag naar samenwerking over de administratieve en thematische bevoegdheidsgrenzen heen. Interbestuurlijk Plattelandsoverleg (IPO) schept ruimte voor een integraal stilte/rust-beleid. Wat is IPO? Actoren? Ambities? Klemtoon op sensibilisering / wat is sensibilisering rond stilte/rust? Ondersteunen van bottom-up benadering: rol van lokale besturen. Gebiedsgerichte integrerende werking via pilootprojecten / good practices (rol van provincies / regionale landschappen / verenigingen)
Thema stilte/rust overstijgt opdeling platteland/stad: vanuit het platteland is de dynamiek rond stilte/rust inspirerend voor een stedelijk stilte/rust-beleid

Cultuur altijd met toeters en bellen?
Stilte als inspiratiebron voor het lokale cultuurbeleid
Miek De Kepper, Directeur Cultuur Lokaal - Steunpunt voor lokaal cultuurbeleid
Het gaat vooral om eerder kleine gemeenten, doorgaans plattelandsgemeenten. Hun aantrekkingskracht ligt in de stilte en de rust. Het cultuurbeleid in die gemeenten speelt hierop in, gaat hiervan uit, en versterkt zo
de kwaliteit van de leefomgeving, publieke ruimte met als voorbeelden: kunstroutes in Borgloon, Bierbeek, Gistel, fotowedstrijd en poëziepad in Stekene, trage wegen (o.m. Lommel), kwaliteitsvolle architectuur en poëzie in Koekelare.
de kwaliteit van de lokale gemeenschap: verbondenheid, betrokkenheid, met als voorbeelden de inzet van lokale mensen, de aandacht voor lokale kunstenaars, tradities.
de levenskwaliteit van het individu (stilte als creatieve innerlijke ruimte), met als voorbeeld het project De Stille Kempen (Vorming+, Oud-Turnhout).
Kenmerkend is de integrale aanpak. Er worden bondgenootschappen gesloten binnen het gemeentelijk apparaat, met externen en tussen verschillende gemeenten.
De “stilte”-werking inspireert een nieuwe kijk op cultuurbeleid. De omgang met kunst en cultuur kan op heel diverse manieren verlopen maar in elk geval is vooraf even stilte inbouwen, stilstaan bij…een voorwaarde.
Dat stilstaan bij is ook een voorwaarde bij het uitdenken en uitwerken van een kwalitatief cultuurbeleid. 200 Vlaamse steden en gemeenten maken momenteel een nieuw cultuurbeleidsplan op voor de komende zes jaar. Daarom is juist in deze periode de inbreng vanuit het denken rond stilte zo zinvol.

Stiltebeleid in Zuid-Holland - een evaluatie en het vervolgtraject
Herman Feberwee, Beleidsmedewerker milieu - Provincie Zuid-Holland (Nederland)
In Nederland werden conform de Wet Geluidshinder (1980) stiltegebieden aangeduid. Omdat het handhavingsbeleid faalt zijn er in Zuid-Holland recent regionale gesprekken met de lokale besturen (RO, milieu) gevoerd. Het is een voorbeeld van een interactieve beleidsontwikkelling waar geen louter wettelijke en sectorale benadering meer gewenst is.
De term stiltegebied spreekt niet aan. Een betere naam is aangewezen.
Wat levert de rust/stilte financieel op? Hoe verkoop je stilte/rust?

Rol van de provincies in het stiltebeleid
Lut Muyshondt, Geluidsdeskundige - PCM, Provincie Oost-Vlaanderen
Het project Dender-Mark werd toegelicht. Via een protocol ondertekenden alle partners hun engagement met het stiltegebied. Een permanente werkgroep trad naar buiten als 1 groep, met een keuzemenu van mogelijke acties op verschillende beleidsdomeinen. De meeste energie werd gestoken in communicatie en sensibilisatie, met de lokale milieuambtenaren als aanspreekpunten.
De provincie ondersteunen het stiltebeleid met een voorkeur voor een gebiedsgerichte benadering (milieubeleidsplan, plattelandsbeleidsplan, PRUP ’s, etc.). De provincie coördineert de opmaak van en dossier, adviseert, meet en engageert zich bij het protocol. De enquêtering gebeurt wenselijk door de gemeenten.
Door de diverse invalshoeken is een ‘beleid op maat’ vereist. Er zijn duidelijke links met een duurzame plattelandsontwikkeling.

Het Vlaamse platteland in beweging: Filmpje Stiltegebied Dender-Mark (link met filmpje vanop plattelandsDVD leggen!)

Geluidslandschappen en hun kwaliteitsindicatoren
Dick Botteldooren, Professor - vakgroep Akoestiek, INTEC, UGent
Het concept geluidslandschap (soundscape) als deel van de identiteit van een buurt en met een belangrijke rol wat betreft gezondheid (psychologische restauratie).
Een stiltegebied is een klasse van geluidslandschap die zo zeldzaam (regiogebonden) is dat bescherming noodzakelijk wordt. Unieke kenmerken van een stiltegebied zijn stilte (gerelateerd aan waarneming) en rust (gerelateerd aan interpretatie).
Op basis van kwaliteitsindicatoren kan een gepast ontwerp worden gemaakt, in relatie tot de bevindingen van het uitgevoerd geluidsonderzoek (bvb. aanduiden van stilteplek, stiltelandschap). Momenteel ontbreekt een internationale set van erkende kwaliteitsindicatoren.

Een zintuiglijke dialoog met stilte: stiltewandelingen en -ervaringen
Frans Beckers en Jos Bamps, Milieu- en cultuurambtenaar gemeente Zutendaal
De eerder poëtisch getinte toelichting benadrukte de aandacht die vooral uit gaat naar een nuttigheidswaarde in plaats van het ‘zijn’ op zich. Om te genieten moet je het denken achterwege laten. Stilte kan lichaam en geest tot rust brengen.
Een pleidooi voor een afdwingbare stiltetoets.

Centrum Waerbeke en het portaal van de stilte
Dirk Sturtewagen, Coördinator Centrum Waerbeke
De verschillende waarden die opwellen vanuit de stiltebeleving moeten dynamisch bekeken worden t.a.v. elkaar.
Het project ‘Monumenten van stilte’ is sterk verbonden met de cultuurgemeenschap.
Het project ‘Beheerplan Congoberg’ zorgt voor een sterke binding tussen het verhaal van stilte/rust en het gebied zelf.
Alle bestaande projecten worden met elkaar verbonden op 1 digitaal platform:
www.portaalvandestilte.be

Hoe kan een regionaal landschap werken rond stilte en rust? Het project landschapsterren als voorbeeld
Ilse Ideler, Directeur Regionaal Landschap Lage Kempen
Voor een Regionaal Landschap is stilte/rust steeds verweven met andere elementen en geen doel op zich. Naast landschapszorg en –kennis is ook de verbondenheid of beleving t.a.v. het landschap belangrijk
Om de bevolking meer bewust te maken van hun eigen streek en landschap, worden landschapssterren toegekend door een breed denkende jury, en aan welbepaalde plekken. Criteria voor deze plekken zijn de visuele ongeschondenheid, sereniteit, geur, bijzonderheid, cultuur-historiek, erfgoed, schoonheid, natuurlijkheid en de ziel (x-factor) van een plek.

Stilte en rust en Vlaams Plattelandsbeleid
Davine Dujardin, Beleidsmedewerker plattelandsbeleid - kabinet minister Leterme
Stilte wordt gezien als een collectieve waarde en als onderdeel van het Vlaamse Plattelandsbeleid. Er wordt geopteerd voor een horizontaal gerichte aanpak, over de verschillende beleidsdomeingrenzen heen. Sensibilisering is daarbij zeer belangrijk.
Naar analogie met PDPO I wordt stilte/rust ook in PDPO II opgenomen, meegestuurd door Vlaanderen en vooral de provincies.
Andere plattelandsprojecten zoals de beeldkwaliteit van bushokjes in Heuvelland en de vernieuwde aanpak van de agrarische architectuur ondersteunen eveneens de collectieve waarden stilte/rust (visuele ongeschondenheid).

terug naar boven

Enkele vragen uit het publiek

Wat was de ervaring met het project Dender-Mark inzake de toename van de recreanten in het stiltegebied?
Er bestaan geen bezoekcijfers. Er wordt geen toename van recreanten ondervonden door de lokale bevolking. Algemeen gaan mensen meer op zoek naar rust in de open ruimte. Een stiltegebied stelt de mensen in de gelegenheid om deze collectieve waarden als stilte/rust op te zoeken, ermee kennis te maken, als een element van de leefkwaliteit. Het draait vooral om stilte zoeken in de eigen leefwereld.

Hoe werd het werkingsbudget beheerd van het pilootproject Dender-Mark?
Het werkingsbudget werd na goedkeuring door de beleidsverantwoordelijke, door ambtenaren uitgevoerd. Er werd geen extra personeel aangeworven.

Hoe staat het kwaliteitslabel in verband met lawaaisporten en gedragsregels of handhaving binnen stiltegebieden?
Er is geen regelgeving dus geen handhaving. In het recente ontwerp van KB tot vaststelling van de bijzondere voorwaarden voor de toelating tot het luchtverkeer van paramotoren (Minister Landuyt) werd de opmerking vanuit het IPO rond stiltegebieden gevraagd op te nemen. Vermoedelijk zullen via het KB lawaaisporten binnen stiltegebieden verboden worden. Er wordt benadrukt dat in Vlaanderen eerder kan ingezet worden op communicatie en bewustmaking ronde de collectieve waarden i.p.v. louter regelgevend in te grijpen.

terug naar boven